و باريك شرك و كفر پاك شده است ، و فايده عملش در همهء قوا و سپاهيان و دسته‌هاى مددكار آنها سرايت نموده ، و همه را اسلام آورنده ، و در راهى كه خداوند متعال مقرر فرموده پشتيبان يكديگر و هم دست و هم آهنگ و يگانه و خرسند مىبيند ، و نفس او به روح تبديل گشته ، و گمان و انديشه بىجاى او را تعقل ، و دانش‌هاى بىحقيقت او را حكم و برهان جايگزين گشته ، و صفات زشت او نيكو و پسنديده گرديده ؛ شهوات او عفت و پاكدامنى ، خشم او بردبارى و عزم بر كارهاى خير ، لذت شخصى او دوستى و محبت ، و نوميدى او از خير و رحمت خداوندى به اميدوارى ، و ناسپاسى او به سپاسگزارى ، و آز او به توكل بر خدا ، و توانايى او به مهربانى ، و حماقت او به فهم و زيركى ، و بىپروايى و رسوايى او به نيكى و پرستش خداوندى ، و خودخواهى او به فروتنى و نرمى ، و بيهوده‌گويى او به خاموشى ، و برترى خواستن و گردنكشى او به تسليم و پاكى از هر گزندى مبدل گرديده ، و جز اينها از فضائل ديگرى نيز بهره گرفته كه نتيجه و اثر حج است ، و چنان كه آثار الكتريسته از روشنايى و غير آن بسيار و اطلاع بر كيفيت تأثير آن دشوار است ، حج نيز عاملى است كه كليد تمام سعادت‌ها و كاميابىها است . در عصر ما بين ملل پيشرفته جهان مادى چنين مرسوم است كه همه ساله در بعض اوقات جوانان را به تمرين‌هاى نظامى وامىدارند . و اين خود اندك شباهتى به عمل حج دارد كه يك